Tượng composite, bột đá ép hay đá thật: cân, gõ, xem đáy — và chọn loại nào cho chỗ nào
Các bài trước trong mục “Tượng và linh vật” nói về chọn cỡ, nứt cong mối, mua theo bộ, đế và giá đỡ, chi tiết mảnh, mặt chính của tượng. Bài này lùi lại một bước: tượng làm bằng gì. Trên cùng một kệ hàng, hai bức tượng trông như nhau có thể là đá nguyên khối, bột đá ép, composite hay nhựa phủ sơn. Giá, độ bền và chỗ đặt hợp của chúng khác hẳn nhau.
Bốn loại hay gặp
- Đá nguyên khối: tạc từ một khối đá (cẩm thạch, đá xanh, đá vàng, đá non nước…). Nặng, lạnh tay, mỗi tượng mỗi vân.
- Bột đá ép: bột đá trộn keo, đổ khuôn, ép, rồi mài và phủ. Nặng gần như đá, bề mặt rất đều, vân (nếu có) lặp lại giữa các tượng.
- Composite (thường là nhựa gia cường sợi): nhẹ, có thể rỗng ruột, sơn giả đá, giả đồng, giả gỗ.
- Nhựa, thạch cao phủ sơn: rẻ nhất, nhẹ, dễ sứt, sơn dễ bong.
Cân và cầm
Bước đầu tiên: nhấc lên. Composite và nhựa nhẹ hơn hẳn so với vẻ ngoài, nhất là loại rỗng. Đá nguyên khối và bột đá ép đều nặng, khó phân biệt bằng tay. Với tượng lớn không nhấc được, hỏi người bán khối lượng, và so với một tượng đá cùng cỡ mà bạn chắc chắn.
Gõ và sờ
- Gõ nhẹ đốt ngón tay: đá đặc cho tiếng chắc, đanh; composite rỗng cho tiếng bộp, vang rỗng.
- Áp mu bàn tay: đá lạnh lâu, nhựa và composite ấm nhanh theo tay.
- Sờ bề mặt: đá đánh bóng có độ mát và mịn đặc trưng; lớp sơn giả đá thường hơi “dẻo”, có khi có vệt cọ.
Lật đáy: chỗ nói thật nhất
Đáy tượng là chỗ nhà sản xuất ít trau chuốt nhất, và vì vậy nói nhiều nhất:
- Đá nguyên khối: đáy là đá đặc, có vết cưa hoặc mài phẳng, cùng chất với thân.
- Bột đá ép: đáy đặc, nhưng mặt đáy thường rất đều, đôi khi có bọt khí nhỏ, có vết khuôn.
- Composite, nhựa: đáy rỗng, thấy được lòng trong; hoặc bịt bằng một miếng ván, nỉ, thạch cao.
Đáy bị dán nỉ kín mít không có nghĩa là xấu, nhưng nên hỏi bên trong là gì.
Chỗ sứt: lõi thật lộ ra
Tìm một vết sứt nhỏ ở mép đế, đầu móng, tai. Đá sứt ra vẫn là đá cùng màu, cùng hạt. Bột đá ép sứt lộ lõi đồng màu nhưng hạt rất mịn, đều. Composite, nhựa, thạch cao sứt lộ lõi khác màu hẳn lớp sơn ngoài (trắng, xám, vàng). Đây là phép thử chắc chắn nhất, nhưng đừng tự đục để thử; chỉ nhìn chỗ sứt có sẵn hoặc xin ảnh.
🔴 Composite nhẹ đặt ngoài trời: rủi ro bị gió quật đổ
Tượng composite, nhựa rỗng ruột có ưu điểm nhẹ, nhưng chính cái nhẹ đó thành rủi ro khi đặt ngoài trời: ở cổng, ban công, sân thượng, một cơn gió mạnh có thể quật đổ, thậm chí cuốn bay tượng khỏi bệ. Tượng rơi từ ban công tầng cao là nguy hiểm cho người bên dưới.
- Tượng nhẹ đặt ngoài trời phải được cố định: bắt vít xuống bệ, đổ cát hoặc vữa vào lòng (nếu thiết kế cho phép), hoặc dùng bệ có chốt.
- Không đặt tượng nhẹ không cố định trên lan can, mép ban công, tường rào.
- Mùa bão, đưa tượng nhẹ vào trong nhà.
Mỗi loại hợp với chỗ nào
- Đá nguyên khối: ngoài trời bền nhất (tuỳ loại đá), trong nhà sang trọng; cần sàn và kệ chịu được trọng lượng.
- Bột đá ép: trong nhà rất tốt, đều đẹp; ngoài trời lâu năm lớp keo có thể lão hoá dưới nắng.
- Composite: trong nhà ở kệ cao, chỗ không chịu tải nặng; ngoài trời chỉ khi cố định chắc, và lớp sơn sẽ phai theo nắng.
- Nhựa, thạch cao: trang trí trong nhà ngắn hạn, chỗ ít va.
Đọc lời rao
“Đá tự nhiên”, “đá cao cấp”, “đá non nước” cho tượng giá rẻ bất thường thì nên hỏi kỹ. “Tượng đá composite”, “đá nhân tạo” là cách gọi khá trung thực cho bột đá ép hoặc composite. Hỏi thẳng: “Tượng tạc từ khối đá hay đổ khuôn? Đáy đặc hay rỗng?”
Giá và độ bền
Đá nguyên khối đắt vì nguyên liệu và công tạc. Bột đá ép rẻ hơn, đẹp đều, hợp nhiều nhà. Composite rẻ, nhẹ, dễ vận chuyển. Không loại nào “linh” hơn loại nào về ý nghĩa; chúng khác nhau về độ bền và chỗ đặt. Trả giá đúng loại là đủ.
Vận chuyển và đặt tượng đá nặng
Đã chọn tượng đá nguyên khối hay bột đá ép cỡ lớn thì tính trước chuyện đưa về và đặt:
- Hỏi khối lượng chính xác để chuẩn bị đủ người bê, xe đẩy, và biết sàn, kệ có chịu được không.
- Bê tượng bằng thân và đế, không nắm vào tai, đuôi, sừng, chi tiết nhô ra.
- Đặt lên bệ có lót cao su hoặc nỉ để không trượt và không xước mặt sàn.
- Tượng đặt ở sàn gỗ, sàn nhựa: dùng tấm đệm phân tải để không lún vết.
Mục “Kê đặt và an toàn” có bài riêng về bê đồ nặng trong nhà và tải trọng sàn.
Bảo quản theo chất liệu
Đá nguyên khối lau bằng khăn ẩm, tránh axit (chanh, giấm) với đá cẩm thạch vì axit ăn mòn đá vôi. Bột đá ép lau khô hoặc hơi ẩm, tránh chất tẩy mạnh làm mờ lớp phủ. Composite và nhựa: lau khô, tránh dung môi làm bong sơn. Không chắc chất liệu thì chỉ lau khô.
Khi mua qua mạng
Không cầm được tượng thì xin bốn thứ: ảnh đáy tượng, khối lượng đã cân, ảnh chụp cạnh một vật quen để thấy kích thước thật, và câu trả lời bằng chữ cho câu hỏi “tạc từ khối hay đổ khuôn”. Tượng nhận về nhẹ hơn hẳn khối lượng người bán ghi là dấu hiệu rõ để trao đổi lại.
Nói gọn lại
Cân, gõ, lật đáy, nhìn chỗ sứt: bốn bước cho biết tượng làm bằng gì. Đá nguyên khối và bột đá ép nặng và bền trong nhà; composite nhẹ tiện nhưng đặt ngoài trời thì phải cố định, không để gió quật đổ.