Tượng quay về đâu: mặt chính, hai lối nhìn và độ cao đặt

Mua một pho tượng về, đặt lên kệ, rồi vài hôm sau nhìn lại thấy gợn: từ chỗ mình hay ngồi thì nó quay đi, còn mặt đẹp nhất lại hướng vào tường.

Chuyện này xảy ra vì tượng là vật có nhiều mặt nhìn, nhưng người ta chọn nó khi nó đang đứng trên quầy — nơi ánh sáng, độ cao và hướng nhìn đều khác hẳn nhà mình.

Không phải tượng nào cũng có một mặt chính

Ba nhóm, mỗi nhóm một cách xử.

Tượng có mặt chính rõ ràng. Phần chạm dồn vào một phía, mặt sau đơn giản hoặc để trơn. Loại này phải đặt đúng hướng, và mặt sau không nên lộ ra chỗ dễ nhìn.

Tượng chạm tròn. Chạm đều khắp, nhìn phía nào cũng có chi tiết. Loại này tự do hơn nhiều, và nó hợp với chỗ người đi vòng quanh được — bàn giữa phòng, đảo bếp, quầy.

Tượng có hai mặt đáng nhìn. Hay gặp ở món có dáng chuyển động. Đây là loại khó đặt nhất, vì mỗi hướng nhìn cho một cảm giác khác, và chọn hướng nào cũng là bỏ đi hướng kia.

Xác định mặt chính ngay ở tiệm

Đừng để tới lúc về nhà. Ba việc làm tại chỗ:

• Cầm lên xoay chậm một vòng thay vì chỉ nhìn phía người bán bày ra.
• Đặt xuống mặt bàn rồi lùi ra ba bước — nhiều chi tiết chỉ đẹp khi nhìn gần, và đó là thông tin cần biết trước.
• Nhìn kỹ mặt sau: có chạm không, có vết ghép không, có lỗ khoan hay dấu khuôn không.

Mặt sau cũng là chỗ nói nhiều về chất lượng — món làm kỹ thì mặt sau vẫn được xử tử tế, dù biết ít người nhìn tới.

Trong nhà, hướng nhìn do thói quen quyết định

Đây là chỗ nhiều người đặt theo cảm tính rồi thấy sai. Cách làm chắc: ngồi vào chỗ mình hay ngồi nhất trong phòng ấy — ghế quen, đầu bàn ăn, mép giường — rồi mới quyết tượng quay về đâu.

Hướng ấy quan trọng hơn hướng nhìn từ cửa, vì cửa là chỗ người ta đi qua trong ba giây còn ghế là chỗ ngồi hàng giờ.

Nếu trong nhà có hai chỗ ngồi chính ở hai phía, thì đó là ca nên chọn tượng chạm tròn ngay từ đầu — hoặc chấp nhận ưu tiên một phía và nói rõ với người trong nhà, thay vì mỗi người tự xoay một kiểu.

Phòng có hai lối nhìn

Phòng khách thông bếp, phòng có cả cửa chính lẫn cửa sang hành lang — rất thường gặp ở nhà phố và căn hộ.

Ba cách xử, không cách nào sai:

Chọn một lối làm chính — thường là lối mà người trong nhà đi qua nhiều nhất, không phải lối khách vào.

Đặt chéo — xoay tượng lệch khoảng bốn mươi lăm độ để cả hai phía đều thấy được một phần chi tiết. Cách này ít khi hoàn hảo nhưng thường là cách ít tệ nhất.

Đổi chỗ đặt thay vì đổi hướng — dời tượng tới chỗ chỉ có một lối nhìn, và để chỗ hai lối nhìn cho món không có mặt chính, ví dụ một khối đá hay một cái bình.

Độ cao đổi hẳn khuôn mặt

Chi tiết mà nhiều người bỏ qua: tượng có khuôn mặt hoặc đầu ngẩng thì độ cao đặt quyết định biểu cảm. Đặt thấp hơn tầm mắt thì ta nhìn xuống, và khuôn mặt trông khác hẳn so với khi đặt ngang tầm mắt.

Người làm tượng thường tính sẵn một độ cao nhìn, nhưng không ai ghi nó lên hộp. Cách kiểm: ở tiệm, nâng lên hạ xuống vài mức và xem mức nào khuôn mặt "đúng" nhất — đó là độ cao nên nhắm khi về nhà.

Ánh sáng đi cùng hướng

Hướng và ánh sáng không tách rời nhau. Tượng quay đúng hướng nhưng bị đèn chiếu thẳng từ trên xuống thì các nếp chạm mất bóng và mặt tượng trông phẳng.

Ánh sáng chéo từ một bên làm chi tiết nổi lên. Không cần đèn riêng — nhiều khi chỉ là xoay tượng lệch đi một chút so với nguồn sáng sẵn có trong phòng.

Nhiều tượng cùng một kệ

Khi có hai ba pho trên cùng một mặt kệ, hướng của từng món không còn là chuyện riêng của món ấy. Ba pho cùng quay thẳng ra trước thì nhìn như một hàng xếp; ba pho mỗi cái một hướng thì nhìn rối.

Cách thường cho kết quả tốt: cho một pho quay thẳng làm trung tâm, hai pho còn lại chếch nhẹ về phía nó. Mắt người đọc ra ngay đâu là món chính, và cụm ấy có một trật tự mà không cần ai giải thích.

Kèm theo đó là khoảng cách. Đặt sát nhau thì các đường viền chồng lên nhau khi nhìn từ xa, và chi tiết của cả ba cùng chìm. Chừa khoảng thở giữa các món là việc không tốn gì mà đổi hẳn cách cụm ấy hiện ra.

Hướng đặt và phần thuộc về nếp nhà

Với tượng mang biểu tượng tín ngưỡng, hướng đặt có thể thuộc về phép tắc của chính tín ngưỡng ấy chứ không chỉ là chuyện thẩm mỹ — và khi đó phần thẩm mỹ phải nhường.

Cách gọn nhất là hỏi người trong nhà hoặc người hướng dẫn ở nơi mình theo, trước khi đặt cố định. Hỏi trước bao giờ cũng nhẹ hơn dời sau, nhất là khi món đã được kê chắc vào một chỗ.

Khi phải xoay lại

Đổi hướng một pho tượng không phải chuyện phải cân nhắc nặng nề. Nhưng có hai việc thực tế nên nhớ: nhấc lên rồi đặt xuống, đừng xoay lê trên mặt kệ — đáy tượng kéo lê sẽ xước mặt kệ và mẻ chân đế; và nhân lúc nhấc lên thì lau luôn phần đáy và mặt kệ bên dưới, vì đó là chỗ bụi đọng nhiều nhất mà không ai thấy.

Với tượng nặng thì hai tay ôm thân, không cầm vào phần nhô ra — chi tiết mảnh là chỗ gãy trước.

Ba điều gọn lại

Một. Xoay chậm một vòng và lùi ra ba bước ngay ở tiệm. Món chọn dưới đèn quầy, nhìn từ một phía, rất hay lệch với thứ mình thấy ở nhà.

Hai. Quyết hướng bằng cách ngồi vào chỗ mình hay ngồi nhất, không phải nhìn từ cửa — cửa là ba giây, ghế là hàng giờ.

Ba. Độ cao đặt đổi hẳn khuôn mặt tượng. Thử vài mức ở tiệm rồi nhắm đúng mức ấy khi về nhà.