Quả cầu pha lê treo: dây gì, móc gì, treo ở đâu — và khi trong nhà có mèo
Các bài trước trong mục “Quả cầu và trụ đá” nói chủ yếu về quả cầu đặt trên đế: chọn và đặt an toàn, chuyện quả cầu trong suốt gặp nắng, quả cầu xoay có nước, vết nứt bên trong. Bài này nói về một kiểu khác hẳn về mặt kỹ thuật: quả cầu pha lê treo, loại có nhiều mặt cắt giác cạnh, treo lơ lửng bằng một sợi dây ở cửa sổ, cửa ra vào, giữa phòng.
Quả cầu treo làm gì trong nhà
Về mặt vật lý, quả cầu nhiều mặt cắt hoạt động như một lăng kính: ánh sáng đi qua bị tách màu và hắt ra thành những đốm cầu vồng trên tường, trần. Về mặt quan niệm, nhiều người treo nó để “tán khí”, “hoá giải” ở những chỗ như đầu cầu thang, cửa thẳng hàng. Bài này không bàn phần quan niệm; dù treo vì lý do gì, phần kỹ thuật dưới đây đều giống nhau.
Dây treo: thứ hỏng trước quả cầu
- Dây cước trong suốt: gần như vô hình, đẹp. Nhưng cước lão hoá dưới nắng, sau một thời gian giòn đi và có thể đứt bất ngờ.
- Dây xích kim loại mảnh: bền hơn, không lão hoá vì nắng; kiểm mắt xích nối và khoen.
- Dây vải, dây dù: bền, dễ thay, nhưng bạc màu và bám bụi.
Dù dây gì, kiểm dây mỗi vài tháng: kéo nhẹ, nhìn chỗ dây đi qua khoen của quả cầu (chỗ cọ xát nhiều nhất), thấy xơ, mòn, giòn thì thay ngay. Dây cước treo ở cửa sổ nắng thì nên thay định kỳ, không chờ đứt.
Móc treo
- Móc dán keo chỉ hợp với quả cầu nhỏ, nhẹ, treo ở chỗ không nóng. Keo dán kính cửa sổ dưới nắng gắt mềm ra và tuột.
- Móc vít vào khung cửa gỗ, trần thạch cao có xương: chắc hơn.
- Treo vào thanh rèm: tiện, nhưng mỗi lần kéo rèm, quả cầu lắc mạnh và có thể đập vào kính.
Độ cao và khoảng xoay
Quả cầu treo luôn đung đưa, xoay theo gió và rung động. Đo trước:
- Khoảng cách tới kính cửa sổ: đủ để quả cầu xoay không chạm kính. Pha lê đập vào kính có thể làm mẻ cả hai.
- Khoảng cách tới đầu người: treo cao hơn tầm đầu người cao nhất nhà khi đi qua, hoặc treo ở chỗ không ai đi qua.
- Khoảng cách tới cánh cửa: cửa mở ra không quét trúng quả cầu.
🔴 Nắng chiếu qua quả cầu: tụ nhiệt
Bài “Quả cầu trong suốt và ánh nắng” trong mục này đã nói kỹ; nhắc lại ngắn vì quả cầu treo cửa sổ là trường hợp hay gặp nhất: một khối pha lê, thuỷ tinh trong suốt có thể hội tụ ánh nắng thành một điểm nóng. Quả cầu giác cạnh nhiều mặt thường tán sáng hơn là tụ thành một điểm, nhưng không nên chủ quan:
- Để ý những ngày nắng gắt xem có chấm sáng nhỏ, đậm, nóng nào rơi trên rèm, sofa, sàn gỗ, giấy tờ không.
- Không treo quả cầu ngay trước đồ dễ cháy dưới nắng trực tiếp.
- Quả cầu trơn (không giác cạnh), quả cầu đặc, càng cần cẩn thận hơn.
Mèo trong nhà
Mèo rất thích những đốm cầu vồng chạy trên tường, và thích vật đung đưa. Hệ quả hay gặp:
- Mèo nhảy lên bậu cửa vồ quả cầu, kéo đứt dây, quả cầu rơi vỡ.
- Mèo cắn dây cước; cước nuốt vào có thể nguy hiểm cho đường ruột của mèo.
- Mảnh pha lê vỡ sắc, mèo dẫm phải.
Nhà có mèo: treo cao hơn tầm nhảy từ bậu cửa, dùng dây xích kim loại thay cước, hoặc không treo ở cửa sổ mà mèo hay nằm.
Trẻ nhỏ
Quả cầu pha lê nhỏ cỡ hạt, hoặc những viên pha lê đính kèm dây treo, là vật trẻ nhỏ có thể nuốt. Đốm cầu vồng khiến trẻ muốn với lấy, leo lên ghế. Treo ngoài tầm với, và không để ghế, bàn ngay dưới chỗ treo.
Lau quả cầu pha lê
Pha lê bám bụi làm mất ánh cầu vồng. Tháo xuống, rửa bằng nước ấm pha chút nước rửa bát, tráng sạch, lau khô bằng khăn không xơ. Không dùng nước lau kính có amoniac lên pha lê có phủ lớp màu (pha lê màu, pha lê ánh cầu vồng), có thể làm mờ lớp phủ. Nhân lúc tháo xuống, thay dây nếu cần.
Quả cầu ở cửa ra vào
Cửa ra vào có gió lùa mạnh, người qua lại liên tục, cửa đóng mạnh làm rung. Đây là chỗ khó nhất cho quả cầu treo: dễ va đầu, dễ đứt dây vì rung lắc. Nếu treo ở đây, chọn quả cầu nhỏ, dây xích, móc vít chắc, và treo lệch khỏi lối đi.
Pha lê, thuỷ tinh và chuyện giá
Trên thị trường, “pha lê” được dùng cho nhiều loại thuỷ tinh có độ trong và độ sáng khác nhau. Quả cầu giác cạnh đẹp hay không phụ thuộc vào độ trong của thuỷ tinh và độ chính xác của các mặt cắt: mặt cắt sắc, đều thì tách màu rõ, đốm cầu vồng sáng; mặt cắt mờ, lệch thì đốm sáng nhoè. Soi quả cầu dưới đèn trước khi mua, xoay chậm xem các mặt có sáng đều không, có vết mẻ ở cạnh không. Giá chênh nhau giữa các loại phần lớn nằm ở hai điều đó.
Treo nhiều quả cầu một chỗ
Có nhà treo cả chùm quả cầu ở một cửa sổ cho nhiều cầu vồng. Khi đó các quả cầu phải đủ xa nhau để xoay không chạm nhau, và tổng trọng lượng dồn vào một móc lớn hơn nhiều so với một quả. Dùng thanh treo bắt vít chắc thay cho móc dán.
Ghi chú nhỏ cho lần sau
Dán một mẩu giấy nhỏ ở mặt trong khung cửa: ngày thay dây gần nhất, loại dây. Người trong nhà nhìn vào là biết đã tới lúc thay chưa, không phải đợi tới khi nghe tiếng pha lê rơi.
Nói gọn lại
Quả cầu pha lê treo hỏng ở dây trước, không phải ở quả cầu. Kiểm dây vài tháng một lần, thay cước định kỳ, treo đủ xa kính, đủ cao khỏi đầu người, ngoài tầm mèo và trẻ nhỏ, và để ý những chấm nắng nóng trên đồ dễ cháy.