Quả cầu đá và trụ đá: chọn và đặt cho an toàn

Quả cầu đá và trụ đá là hai món trưng bày quen thuộc, và cũng là hai món có nhiều vấn đề thực tế nhất mà người bán ít nói: chúng nặng, chúng lăn, và với quả cầu trong suốt thì chúng hội tụ ánh sáng.

Bài này bàn phần chọn và phần an toàn — vì đây là nhóm hàng mà một tai nạn nhỏ cũng đủ làm hỏng cả món đồ lẫn cái bàn.

Nặng bao nhiêu — con số nên biết trước khi mua

Đá tự nhiên nặng khoảng hai phảy rưỡi tới ba lần nước cùng thể tích. Với hình cầu thì khối lượng tăng theo lập phương của đường kính — nghĩa là quả cầu to gấp đôi thì nặng gấp tám lần.

Hệ quả thực tế: một quả cầu nhìn "cũng vừa phải" trên kệ cửa hàng có thể nặng hơn nhiều so với hình dung. Quả đường kính hai gang tay đã là món hai người khiêng.

Trước khi mua, hỏi cân nặng và nhấc thử. Rồi nghĩ tới ba việc: ai sẽ mang nó về, đặt lên mặt nào, và cái mặt đó chịu được không.

Trụ đá thì nhẹ hơn cầu cùng chiều cao nhưng có vấn đề khác: trọng tâm cao. Trụ cao mà đế nhỏ là món dễ đổ nhất trong nhà, và khi đổ thì nó đổ nhanh.

Mặt bàn có chịu được không

Đây là phần hay bị bỏ qua và dẫn tới hỏng hóc thật:

Kính. Mặt bàn kính chịu tải phân bố đều thì khá tốt, nhưng tải tập trung vào một điểm nhỏ — đúng là trường hợp quả cầu đặt trên đế — thì khác hẳn. Kính mỏng có thể nứt, và kính nứt là nguy hiểm. Nếu đặt trên kính thì cần một tấm đệm rộng để dàn tải, và nên hỏi kỹ về độ dày kính.

Gỗ công nghiệp. Mặt tủ bằng ván ép hoặc MDF chịu tải kém hơn gỗ đặc nhiều, nhất là ở giữa nhịp. Đặt món nặng thì đặt sát mép có chân đỡ, không đặt giữa mặt tủ dài.

Kệ treo tường. Không nên đặt đồ nặng lên kệ treo, nhất là kệ bắt vào tường thạch cao. Đây là chỗ đã xảy ra tai nạn thật với nhiều nhà.

Nguyên tắc chung: đồ càng nặng thì càng nên đặt thấp và sát chân đỡ.

Đế — bộ phận quan trọng nhất

Với quả cầu thì đế không phải phụ kiện trang trí mà là thứ duy nhất ngăn nó lăn.

Đế phải ôm đủ sâu. Đế nông thì chỉ cần một cú va nhẹ hoặc một rung chấn là cầu nhảy ra. Thử bằng cách đẩy nhẹ vào cầu — nó phải ngồi yên chứ không nhúc nhích trong lòng đế.

Đế phải rộng hơn phần tiếp xúc. Đế nhỏ hơn so với cầu thì cả hệ thống chông chênh.

Đế gỗ, đế kim loại, đế nhựa — gỗ và kim loại tốt hơn nhựa với cầu nặng. Nhựa bị lão hoá và nứt theo thời gian, nhất là dưới nắng.

Đế có vòng đệm mềm thì giữ tốt hơn và không làm xước cầu. Nhiều đế bán kèm không có; thêm một vòng phớt hoặc silicon rẻ tiền là đủ.

Với trụ đá thì đế phải đủ nặng và đủ rộng để hạ trọng tâm. Trụ cao trên nửa mét mà đế mỏng thì nên cân nhắc đặt dưới sàn ở góc thay vì lên bàn.

Quả cầu trong suốt: chuyện hội tụ ánh sáng

Đây là rủi ro thật và ít người biết. Quả cầu bằng thuỷ tinh hoặc đá trong suốt hoạt động như một thấu kính hội tụ. Đặt ở nơi nắng chiếu thẳng, nó gom ánh sáng vào một điểm nhỏ phía sau, và điểm đó nóng lên đáng kể.

Đã có những trường hợp cháy sém rèm, giấy tờ, mặt bàn gỗ vì lý do này, và một số nơi trên thế giới từng ghi nhận hoả hoạn do đồ thuỷ tinh hội tụ nắng.

Phòng tránh rất đơn giản: không đặt quả cầu trong suốt ở nơi nắng chiếu trực tiếp — tránh cạnh cửa sổ, tránh dưới giếng trời. Và tuyệt đối không đặt gần rèm, giấy tờ, hoặc vật dễ cháy.

Cầu đá đục màu thì không có vấn đề này. Cầu thạch anh trắng trong, thuỷ tinh, pha lê thì có.

Nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi

Nhóm này cần cân nhắc kỹ hơn cả:

Quả cầu lăn được là điều hấp dẫn với trẻ, và một quả cầu đá vài ký lăn xuống chân là chấn thương thật.

Mèo đẩy đồ là hành vi rất thường gặp. Món tròn đặt trên mép kệ với một con mèo trong nhà chỉ là chuyện thời gian.

Giải pháp: đặt trong tủ kính, hoặc đặt ở tầm cao ngoài với tới và sát tường, hoặc — với nhà trẻ nhỏ — cân nhắc chọn món khác không lăn được.

Chọn chất liệu và nhận biết

Đá tự nhiên có vân, tạp chất, bọt khí không đều — và chính sự không đều đó là dấu hiệu tự nhiên. Mát khi áp vào da và ấm lên chậm.

Thuỷ tinh thì quá trong, quá đều, và thường có bọt khí tròn — bọt trong đá tự nhiên thường không tròn đều như vậy. Nhẹ hơn đá cùng kích thước.

Đá ép, đá nhân tạo có vân lặp theo khuôn, và nhìn kỹ đôi khi thấy ranh giới giữa các mảnh ghép.

Với món giá trị lớn thì phép thử tại chỗ không đủ — cần giấy kiểm định của đơn vị độc lập, có mô tả mẫu vật khớp với món thật và ghi rõ tình trạng xử lý.

Lau chùi và giữ

Khăn mềm ẩm rồi lau khô. Không dùng chất tẩy mạnh, không dùng giấm hay chanh với đá vôi và đá cẩm thạch — axit ăn mòn bề mặt và để lại vết mờ không phục hồi.

Không đánh bóng bằng dầu. Nó làm sẫm màu và bít bề mặt.

Nhấc bằng hai tay, ôm từ dưới lên. Không cầm bằng một tay và không nhấc bằng phần nhô ra.

Khi di chuyển thì tháo cầu khỏi đế và mang riêng — mang cả cụm thì cầu dễ tuột khỏi đế giữa đường.

Về phần ý nghĩa

Quả cầu và trụ đá được gắn nhiều ý nghĩa trong các cách nói bài trí, và mỗi trường phái nói một khác về chỗ đặt, về màu, về kích thước. Đó là lựa chọn của mỗi nhà.

Phần chắc chắn thì là những điều ở trên: nó nặng, nó lăn, và nếu trong suốt thì nó hội tụ nắng. Một món đẹp đặt ở chỗ an toàn thì ngắm được nhiều năm; đặt sai chỗ thì sớm muộn cũng có chuyện.

Và cảnh giác với kiểu tư vấn nói rằng phải đặt đúng một chỗ nhất định mới có tác dụng — nhất là khi chỗ đó lại là chỗ không an toàn cho một vật nặng.

Tóm lại

Hỏi cân nặng và nhấc thử trước khi mua, vì khối lượng hình cầu tăng theo lập phương đường kính. Kiểm mặt bàn chịu được tải tập trung không, nhất là mặt kính và ván công nghiệp. Đế phải ôm sâu và rộng hơn phần tiếp xúc. Cầu trong suốt tuyệt đối không đặt nơi nắng chiếu thẳng vì nó hội tụ ánh sáng. Nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo thì để tủ kính hoặc chọn món khác.