Quả cầu và trụ đá bị rạn, mẻ, bong đế: cái nào tự xử, cái nào dừng tay
Quả cầu đá và trụ đá là nhóm đồ nặng, bề mặt nhẵn, và gần như luôn đứng trên một cái đế. Ba đặc điểm đó quyết định luôn mấy kiểu hỏng hay gặp.
Bài này đi theo từng kiểu: nhìn ra sao, cái nào tự xử được, cái nào nên mang ra thợ, và cái nào thì nên thôi.
Trước hết: tách ba thứ nhìn giống nhau
Vân — đường màu chạy trong lòng đá, có từ lúc hình thành. Nhìn xuyên vào thấy nó liền mạch với phần đá xung quanh.
Rạn — vết nứt bên trong nhưng chưa ra tới bề mặt. Rọi đèn chếch thì thấy nó phản sáng như một mặt phẳng nhỏ. Móng tay lướt qua không vướng.
Nứt — đã ra tới bề mặt. Móng tay lướt qua có gợn, và soi kỹ thì thấy đường viền sắc.
Phân biệt được ba thứ này thì đỡ lo oan rất nhiều. Nhiều quả cầu có rạn ngay từ khi mua, và nó là chuyện của đá tự nhiên chứ không phải chuyện mình làm hỏng.
Rạn bên trong: thường không cần làm gì
Rạn có sẵn thì để yên. Nó không lan nếu món đồ được đặt yên và không bị va.
Hai thứ làm rạn lan ra thành nứt: thay đổi nhiệt đột ngột và va đập.
Nên tránh ba việc: rửa bằng nước nóng rồi để chỗ mát, để món đá ngoài nắng gắt buổi trưa rồi đem vào phòng lạnh, và đặt ở mép kệ nơi dễ bị gạt.
Còn nếu vết rạn dài ra thấy rõ theo thời gian thì đó là dấu hiệu khác — nên chuyển món đó xuống thấp và ra khỏi chỗ có người qua lại.
Mẻ ở mép và tróc bề mặt
Với trụ đá và khối đá, mép trên và chân là hai chỗ mẻ trước.
Mẻ nhỏ không ảnh hưởng độ vững, chỉ ảnh hưởng vẻ ngoài. Việc đáng làm là mài lại phần sắc cho khỏi đứt tay — chỗ mẻ mới thường rất sắc.
Tự mài bằng giấy nhám mịn được với vết nhỏ, làm ướt và mài nhẹ theo một chiều. Nhưng phải nói rõ: mài là mất đi một phần không lấy lại được, nên chỉ làm khi thật cần.
Vết tróc thành mảng trên bề mặt bóng thì đánh bóng lại được, nhưng đó là việc của thợ có máy — tự làm thì rất dễ ra một vùng lõm nhìn còn tệ hơn vết tróc.
Đế: chỗ hỏng nhiều hơn cả đá
Phần lớn ca "hỏng" thật ra là hỏng đế chứ không phải hỏng đá.
Đế gỗ nứt hoặc cong — thường do ẩm. Đổi đế mới là xong, và đây là việc dễ nhất trong cả bài.
Keo gắn đế bong — hay gặp với đế kim loại và đế nhựa. Gắn lại được, nhưng phải cạo sạch keo cũ trước, không thì lớp mới không bám.
Đế quá nhỏ so với quả cầu — đây là lỗi từ lúc mua. Đế nhỏ thì món hay bị xoay, hay lăn, và một lần lăn xuống sàn là hết chuyện. Đổi đế rộng hơn, hoặc dùng loại đế ba chân ôm lấy thân.
Mẹo nhỏ đáng làm cho mọi quả cầu: lót một vòng nỉ hoặc một miếng chống trượt giữa đá và đế. Rẻ, không thấy, và nó ngăn đúng cái kiểu trượt dần mà không ai để ý.
Khi nào nên dừng tay
Ba trường hợp không nên tự làm:
Nứt xuyên qua thân — dán lại được về hình thức nhưng độ bền không trở lại. Món nặng mà nứt xuyên thì nên hạ xuống chỗ thấp, hoặc thôi trưng bày.
Món có gắn điện — đế xoay, đế có đèn, đế có bơm nước. Phần điện thì để người có nghề.
Món giá trị lớn hoặc có ý nghĩa riêng — tự thử keo một lần là mất luôn cơ hội cho thợ làm đúng cách. Chụp ảnh, mang tới chỗ có nghề, hỏi trước khi làm gì.
Phần nếp: nghĩ cho nhẹ
Đồ đá nứt hay vỡ thì nhiều người lo, nên nói thẳng phần này.
Đá là vật liệu giòn, nặng, và bề mặt nhẵn thì rất trơn tay. Nó nứt và nó rơi vì lý do vật lý — kê không vững, va phải, chênh nhiệt.
Phần ý nghĩa thì mỗi nhà một quan niệm, và nếu nhà mình có nếp riêng khi món đồ hỏng thì hỏi người lớn trong nhà. Nhưng đừng để nỗi lo lấn sang chuyện thật: việc cần làm ngay là dọn mảnh vỡ cho an toàn, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi.
Mảnh đá vỡ sắc hơn mảnh thuỷ tinh nhiều và khó thấy trên nền gạch. Quét xong nên lau lại bằng khăn ẩm để hút mảnh vụn.
Bài kiểm ba phút, mỗi vài tháng một lần
Đồ nặng đứng yên một chỗ lâu năm thì không ai để ý tới nó nữa — và đó chính là lúc mấy thứ nhỏ tích lại.
Vài tháng một lần, làm bốn việc:
- Lắc nhẹ cái đế xem có lung lay không. Đế lỏng là dấu hiệu keo đang bong.
- Xem vị trí so với mép kệ. Món đã dịch ra gần mép thì đẩy vào và tìm nguyên nhân.
- Rọi đèn chếch lên bề mặt, xem có vết nào mới so với lần trước không.
- Kiểm mặt kê: kệ có võng không, mặt tủ có cong không.
Ba phút, và nó bắt được đúng cái kiểu hỏng tiến dần mà mắt thường bỏ qua khi nhìn mỗi ngày.
Chụp một tấm ảnh sau mỗi lần kiểm cũng hữu ích — lần sau so ảnh là biết ngay có gì đổi.
Đặt ở đâu thì đỡ hỏng nhất
Chọn chỗ tốt ngay từ đầu thì đỡ được gần hết mấy chuyện trên.
Thấp hơn là an toàn hơn. Món nặng đặt cao thì rơi xa hơn, vỡ nặng hơn, và nguy hiểm cho người phía dưới.
Lùi vào trong ít nhất bằng bán kính của món. Đặt sát mép là mời gọi một cú gạt tay.
Tránh nắng chiếu thẳng — cả vì chênh nhiệt, cả vì màu đá phai. Với quả cầu trong suốt thì còn lý do khác nữa liên quan tới việc hội tụ ánh sáng.
Tránh chỗ có rung: nóc tủ lạnh, kệ gần cửa hay đóng mạnh, tường chung với máy giặt. Rung nhẹ mà đều là thứ làm đồ đi dần ra mép.
Ba điều gọn lại
Một. Tách vân, rạn và nứt: móng tay lướt qua không vướng thì là rạn bên trong, và rạn có sẵn thì để yên.
Hai. Phần lớn ca hỏng là hỏng đế chứ không phải hỏng đá — và lót một vòng nỉ giữa đá với đế là việc rẻ nhất mà ngăn được kiểu trượt dần.
Ba. Nứt xuyên thân, món có gắn điện, món giá trị lớn thì dừng tay. Và khi có vỡ thì việc đầu tiên là dọn mảnh cho an toàn, phần nếp tính sau.