Vật khí theo mùa và theo dịp: đồ bày Tết, Trung thu, đầu năm — bày bao lâu, cất thế nào
Mục “Vật khí là gì” đã nói về bốn nhóm vật khí, ranh giới với đồ trang trí, lúc một món trở thành và thôi là vật khí. Bài này nói về một nhóm hay bị quên: vật khí theo dịp, những món chỉ có lý do để bày trong một khoảng thời gian trong năm. Tết, Trung thu, đầu năm mới, ngày khai trương, mùa cưới. Đúng dịp thì có ý nghĩa; hết dịp mà vẫn nằm đó thì chỉ còn là bụi.
Vật khí theo dịp gồm những gì
- Dịp Tết: câu đối, chữ thư pháp, đèn lồng đỏ, cành mai cành đào giả, tượng con giáp của năm, đĩa ngũ quả bằng đá hay gốm.
- Trung thu: đèn ông sao, đèn kéo quân, mâm cỗ trưng bày.
- Đầu năm, khai trương: tranh chúc, đồ “mở hàng”, lẵng hoa giả bày cửa hàng.
- Mùa cưới: chữ Hỷ, đôi chim, đôi nến trang trí.
Điểm chung: ý nghĩa của chúng gắn với thời điểm. Một chữ Hỷ dán từ đám cưới ba năm trước, bạc màu trên cửa, đã không còn chúc mừng ai.
Bày bao lâu là hợp
Không có quy định chung, và mỗi gia đình, mỗi vùng một thói quen. Những mốc nhiều nhà dùng:
- Đồ Tết: bày từ những ngày cuối năm, cất sau rằm tháng Giêng hoặc khi hết không khí Tết.
- Đồ Trung thu: bày trong tuần quanh rằm tháng Tám.
- Đồ khai trương: bày một tháng đầu, sau đó giữ món nào hợp lâu dài, cất phần còn lại.
- Đồ cưới: chữ Hỷ ở cửa thường được gỡ sau một thời gian ngắn; đồ trang trí phòng cưới thì tuỳ đôi vợ chồng.
Nguyên tắc dễ nhớ: khi món đồ không còn nhắc ai về dịp gì, là lúc cất.
Tượng con giáp từng năm: giữ hay đổi
Nhiều nhà mua tượng con giáp của năm để bày đầu năm. Sau mười hai năm là mười hai con. Vài cách gia đình hay làm:
- Bày con của năm hiện tại, cất các con khác trong hộp riêng, đủ một bộ thì bày cả bộ vào dịp nào đó.
- Chỉ giữ con giáp của người trong nhà, các con khác tặng đi.
- Không mua theo năm nữa, giữ một bộ mười hai con nhỏ bày quanh năm như đồ trang trí.
Không có cách nào bắt buộc. Theo quan niệm phổ biến, ý nghĩa nằm ở lời chúc đầu năm, không ở số tượng tích lại.
🔴 Đồ trang trí dịp lễ và an toàn lửa, điện
Đồ theo dịp hay đi kèm nến, đèn, dây đèn nháy, hương. Đây là lúc trong năm nhà có nhiều nguồn lửa và điện tạm nhất:
- Đèn lồng giấy, đèn ông sao dùng nến: không để trẻ nhỏ cầm đi một mình; không treo sát rèm, mái lá, dây điện.
- Dây đèn nháy: dùng loại có nguồn rõ ràng, không cắm qua nhiều ổ nối chồng nhau, tắt khi đi ngủ hay ra khỏi nhà.
- Cành đào, mai giả bằng nhựa: dễ bắt lửa, không đặt cạnh bàn thờ có nến, đèn dầu.
- Hương trầm ngày Tết: thắp nhiều trong phòng kín, nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh hô hấp thì mở cửa cho thoáng.
Hết dịp, cất dây đèn và nến đi luôn, đừng để chúng nằm trên kệ cạnh đồ dễ cháy cả năm.
Cất đồ theo dịp cho bền
- Lau sạch trước khi cất: bụi, khói hương, dấu tay để qua một năm thành vết.
- Để khô hoàn toàn: đặc biệt đồ vải, giấy, gỗ sau mùa ẩm.
- Bọc riêng từng món bằng giấy mềm không in chữ hoặc vải. Không dùng báo cũ, mực có thể in sang.
- Hộp cứng có nhãn: “Đồ Tết”, “Đồ Trung thu”. Món nặng dưới, món nhẹ dễ vỡ trên.
- Cất chỗ khô, không gác mái nóng, không gầm cầu thang ẩm.
Đồ giấy, đồ vải: đừng cất lâu nếu không đáng
Câu đối giấy, chữ dán, đèn lồng giấy rẻ thường không đáng cất qua năm: giấy hút ẩm, mối mọt, màu bạc. Nhiều nhà mua mới mỗi năm và bỏ đồ cũ. Câu đối, tranh chữ có giá trị (viết tay, của người thân viết) thì cuộn nhẹ, không gấp, cất trong ống hoặc hộp dài, có gói hút ẩm.
Khi đồ theo dịp “ở lại” quanh năm
Rất nhiều nhà có chữ Phúc dán từ Tết năm nào, đèn lồng đỏ treo ở cửa đã bạc thành hồng, cành đào giả phủ bụi. Lý do thường chỉ là không ai rảnh cất. Vài cách để không rơi vào cảnh đó:
- Đặt một ngày cố định để cất (ví dụ ngày đầu tiên đi làm lại sau Tết).
- Giao việc cất cho một người cụ thể trong nhà.
- Mua ít hơn: đồ càng nhiều, càng ngại cất.
Đồ theo dịp ở cửa hàng
Cửa hàng bày đồ Tết, đồ khai trương ở quầy, ở cửa. Hết dịp mà không cất, khách quen nhìn thấy cửa hàng “dừng lại” ở một thời điểm cũ. Đồ giấy bạc màu, đồ nhựa bám bụi ở cửa còn tạo cảm giác thiếu chăm chút. Cất đúng lúc là một phần của việc giữ cửa hàng gọn gàng.
Có kiêng gì khi cất không
Có nơi bảo cất đồ Tết phải chọn ngày, phải cất trước rằm hay sau rằm. Đây là thói quen địa phương, tuỳ gia đình. Không có gì bắt buộc về mặt thực tế ngoài chuyện cất khi khô ráo, sạch sẽ.
Nhà có trẻ nhỏ và thú nuôi trong mùa lễ
Đồ bày dịp lễ thường nhỏ, nhiều màu, bóng loáng, đúng thứ trẻ nhỏ và chó mèo thích. Quả châu nhỏ treo cây, hạt cườm trên đèn lồng, kẹo giả trong đĩa trang trí đều có thể bị nuốt. Treo ở độ cao trẻ không với tới, kiểm sàn sau mỗi buổi có khách, và cất ngay những món đã rơi vỡ.
Nói gọn lại
Vật khí theo dịp có ý nghĩa đúng vào dịp của nó. Bày trong dịp, cất khi dịp qua: lau sạch, để khô, bọc riêng, ghi nhãn. Và mỗi mùa lễ, nhớ rằng đó cũng là mùa nhà có nhiều nến, đèn và dây điện tạm nhất.