Chuông, khánh, mõ: chọn bằng tai, và chuyện tiếng trong một căn nhà có người khác

Trong nhóm vật khí có một nhánh ít được nói tới mà lại đụng tới người khác nhiều nhất: đồ phát ra tiếng — chuông cầm tay, chuông xoay, khánh, mõ, chuông bàn nhỏ.

Chúng khác chuông gió ở một điểm quan trọng: chuông gió kêu khi có gió, còn nhóm này kêu khi bạn quyết định cho nó kêu. Điều đó đổi hẳn cả cách chọn lẫn cách dùng.

Chọn theo tiếng, không chọn theo hình

Đây là nhóm đồ mà hình thức gần như không nói gì về giá trị sử dụng. Hai món giống hệt nhau có thể cho hai tiếng rất khác.

Phải nghe trước khi mua. Mua qua ảnh là mua một thứ mình chưa biết nó thế nào. Nếu buộc phải mua từ xa thì xin video quay lúc gõ, quay trong phòng bình thường chứ không phải phòng thu.

Nghe cả phần đuôi tiếng. Tiếng đầu thì món nào cũng nghe được; khác biệt nằm ở đoạn ngân sau đó — dài hay cụt, đều hay rè, tắt gọn hay lẫn tạp âm.

Gõ ở vài điểm khác nhau trên thân món. Tiếng lệch nhiều giữa các điểm thường là dấu của độ dày không đều.

Nghe trong phòng giống phòng nhà mình. Cửa hàng nhiều đồ và rèm thì hút âm; phòng nhà trống, nhiều kính và gạch thì dội — cùng một món sẽ nghe khác hẳn.

Và nghe khi mệt. Một tiếng nghe hay lúc mình đang hào hứng có thể thành chói lúc mình mệt — mà phần lớn thời gian dùng nó là lúc bình thường, không phải lúc hào hứng.

Dấu hiệu món có tật

Tiếng rè, tiếng vỡ, tiếng có hai tầng lệch nhau — thường do nứt ngầm hoặc do mối hàn kém. Nứt trong kim loại có thể không nhìn thấy mà tai nghe ra.

Tiếng tắt quá nhanh so với món cùng cỡ cùng chất liệu.

Rung tay khi gõ — cầm thấy tê nhẹ là dấu năng lượng không thoát ra thành âm mà dội lại vào tay.

Thân bị móp, dù nhỏ. Với đồ kim loại mỏng thì một vết móp đủ đổi tiếng.

Và dùi, vồ, gõ không hợp. Rất nhiều "món tiếng dở" thật ra là món tốt đi với cái dùi sai — thử đổi dùi trước khi kết luận.

Tiếng trong nhà và người xung quanh

Đây là phần khác hẳn mọi vật khí khác, vì tiếng đi xuyên tường còn đồ bày thì không.

Nhà phố dính nhau và chung cư — tiếng kim loại ngân xuyên rất tốt qua tường mỏng và qua ống kỹ thuật.

Giờ giấc quan trọng hơn âm lượng. Một tiếng nhỏ lúc năm giờ sáng phiền hơn một tiếng vừa lúc bảy giờ tối.

Người ngủ ngày — nhà có người làm ca đêm, có trẻ sơ sinh, có người đang điều trị thì hỏi trước giờ nào nên tránh.

Thú nuôi phản ứng mạnh với tiếng ngân cao — nhiều con sợ thật sự chứ không phải hiếu kỳ. Để ý lần đầu và đừng ép.

Và người trong nhà có quyền nói không. Nếp của mình không nên thành tiếng ồn của người khác trong cùng một mái nhà — chuyện này bàn được, và nên bàn trước khi thành khó chịu tích tụ.

Đặt ở đâu và giữ thế nào

Không để mép bàn, mép kệ. Nhóm này thường tròn và nặng — rơi là hỏng món, hỏng sàn, và nguy hiểm nếu có trẻ.

Có đệm lót bên dưới. Vòng nỉ, gối vải nhỏ. Vừa giữ món không lăn, vừa cho tiếng ngân tự nhiên hơn khi gõ.

Dùi để riêng, có chỗ cố định. Mất dùi là món thành đồ trưng — và dùi thì rất dễ lẫn.

Tránh chỗ ẩm và chỗ nắng chiếu. Đồ kim loại thì ẩm sinh đốm; đồ gỗ thì nắng làm nứt.

Lau bằng khăn mềm khô, và đừng đánh bóng nếu món có lớp màu thời gian. Với nhóm này thì đánh bóng có thể đổi cả tiếng, không chỉ đổi hình thức.

Cất khi chuyển nhà thì bọc riêng từng món, đừng để chúng chạm nhau trong thùng.

Nhà có trẻ nhỏ

Trẻ thích gõ, và đó là chuyện tự nhiên. Vấn đề không phải trẻ nghịch mà là hai thứ: món nặng có thể rơi, và tiếng lớn ở gần tai không tốt cho tai trẻ.

Để ngoài tầm với với món nặng, và cho trẻ dùng có người lớn bên cạnh nếu muốn cho chơi.

Dạy cách gõ nhẹ thay vì cấm hẳn — trẻ được hướng dẫn thì thường giữ đồ cẩn thận hơn trẻ bị cấm.

Dùi nhỏ, đầu nhọn thì cất riêng.

Và nếu món có ý nghĩa tôn giáo trong nhà thì nói cho trẻ biết nó là gì — đó thường là cách hiệu quả hơn hẳn việc chỉ nói "đừng đụng vào".

Khi món hỏng tiếng

Thử đổi dùi và đổi chỗ đặt trước. Rất nhiều trường hợp "tự nhiên tiếng dở đi" là do đặt lên mặt cứng, hoặc do dùi mòn đầu.

Lau sạch bên trong và bên ngoài. Bụi và dầu tay bám lâu cũng đổi tiếng.

Nứt thì thường không sửa được về như cũ. Hàn lại đổi hẳn tiếng, và đó là điều nên biết trước khi trả tiền sửa.

Móp nhẹ thì có thợ nắn được với một số loại — hỏi trước, và hỏi luôn là tiếng có đổi không.

Còn khi không sửa được nữa thì tuỳ nếp nhà. Món mang ý nghĩa tôn giáo thì xử theo nếp của tín ngưỡng ấy; món thường thì có thể giữ làm đồ bày, vì hình thức của nó vẫn nguyên.

Ba điều gọn lại

Nhóm này kêu khi mình quyết định cho nó kêu — khác chuông gió, nên cả cách chọn lẫn cách dùng đều khác.

Chọn bằng tai, không bằng mắt: nghe cả đoạn đuôi tiếng, gõ ở vài điểm, nghe trong phòng giống nhà mình, và nghe cả lúc mình đang mệt.

Tiếng đi xuyên tường còn đồ bày thì không — giờ giấc quan trọng hơn âm lượng, và người trong nhà có quyền nói không.