Gương ố, mờ và bong lớp tráng: lau được tới đâu, khi nào phải thay
Gương trong nhà hỏng theo một kiểu rất riêng: nó không vỡ, không rơi, mà mờ dần đi. Đầu tiên là mấy chấm đen nhỏ ở góc dưới, vài năm sau thành vệt, rồi một hôm nhìn vào thấy mép gương như bị gặm mất một đường.
Tới lúc đó, câu hỏi thường là: đánh bóng lại được không, có thuốc gì chùi cho hết không, hay phải thay. Câu trả lời ngắn thì không vui, nhưng biết sớm đỡ tốn tiền và đỡ tốn công.
Gương hỏng ở đâu: mặt trước hay mặt sau
Một tấm gương gồm lớp kính và một lớp tráng phản chiếu nằm ở mặt sau lớp kính đó, cộng thêm lớp sơn bảo vệ phủ ngoài cùng ở phía sau. Cái mình nhìn thấy khi soi là lớp tráng ấy, nhìn xuyên qua kính.
Phân biệt này quyết định mọi thứ. Vết bẩn nằm trên mặt kính phía trước thì lau được — nó là dầu mỡ, keo xịt tóc, bụi bám, dấu tay. Còn vết hỏng nằm ở lớp tráng phía sau thì không có cách nào chạm tới từ phía trước, vì giữa nó và tay mình là cả tấm kính.
Cách thử rất nhanh: đưa đầu ngón tay chạm vào chỗ có vết. Nếu ngón tay và ảnh phản chiếu của ngón tay chạm nhau ngay tại vết, thì vết nằm ở lớp tráng phía sau. Nếu có một khe hở mỏng giữa hai cái, vết nằm trên mặt kính và đó là loại lau được.
Mấy kiểu hỏng hay gặp và bản chất của từng kiểu
- Chấm đen lan từ mép vào. Lớp tráng bị ẩm ăn từ cạnh gương vào trong. Đây là kiểu phổ biến nhất ở gương nhà tắm và gương treo ở tường ẩm. Không đảo ngược được.
- Vệt mờ thành mảng giữa gương. Thường do nước hoặc hoá chất ngấm qua chỗ lớp sơn bảo vệ phía sau bị xước. Cũng không đảo ngược được.
- Mặt gương nhìn như có màng trắng. Cái này lại thường là bẩn thật ở mặt trước — cặn canxi từ nước cứng, hoặc lớp tích tụ từ sản phẩm xịt trong phòng tắm. Lau được.
- Gương phản chiếu bị cong, méo. Nếu mới xuất hiện thì thường là tấm gương bị vênh do nền phía sau cong hoặc do cách bắt vào tường ép lệch. Đây là chuyện của phần lắp, không phải của tấm gương.
- Nứt chân chim từ một điểm. Hỏng cơ học. Đọc phần an toàn ở dưới.
Lau được thì lau bằng gì
Với phần bẩn thật ở mặt trước, không cần thứ gì cầu kỳ: khăn mềm sạch và nước, lau xong lau lại bằng khăn khô. Cặn canxi cứng đầu thì làm ẩm và để một lúc cho mềm rồi lau, thay vì chà mạnh.
Ba điều nên tránh: đừng xịt trực tiếp lên mặt gương — dung dịch chảy xuống mép rồi ngấm vào cạnh, chính là con đường làm hỏng lớp tráng; xịt vào khăn rồi lau. Đừng dùng miếng cọ nhám hay lưỡi dao cạo, xước kính là vĩnh viễn. Và đừng dùng chất tẩy mạnh chứa a-mô-ni-ắc ở gương đã có dấu hiệu hở mép.
Riêng gương nhà tắm, việc đáng làm nhất không phải là lau kỹ hơn mà là lau khô phần cạnh sau khi tắm, và bật quạt thông gió. Cạnh gương khô thì lớp tráng sống lâu hơn nhiều.
Lớp tráng đã hỏng thì có sửa được không
Thực tế là không, theo nghĩa sửa cho về như cũ. Trên thị trường có mấy cách xử lý cho gương lớn hoặc gương cổ có giá trị, nhưng đó là công việc chuyên biệt, chi phí thường vượt xa giá một tấm gương mới cùng cỡ.
Còn mấy mẹo truyền miệng kiểu dán giấy bạc vào mặt sau, phủ sơn lên chỗ đen, hay bôi dầu — chúng không phục hồi lớp tráng. Chúng chỉ đổi cách chỗ hỏng đó hiện ra, và thường làm nó lộ hơn dưới ánh sáng nghiêng.
Nên với gương thường trong nhà, quyết định thật sự là: chịu sống chung với vết hỏng, hay thay tấm mới. Vết ở mép mà khung che gần hết, nhìn hằng ngày không thấy vướng thì để cũng chẳng sao. Vết lan vào vùng mình soi mặt thì thay, vì gương soi mà phải né vết là gương đã hết việc.
Thay thì cân nhắc gì
Đo kỹ trước khi đặt: chiều rộng, chiều cao, và độ dày. Độ dày hay bị quên, mà nó quyết định gương có lọt vào khung cũ hay không, và nặng bao nhiêu.
Chỗ ẩm thì hỏi thẳng nơi bán loại gương nào chịu ẩm tốt hơn. Có những dòng làm riêng cho phòng tắm với lớp bảo vệ cạnh kỹ hơn, giá nhỉnh hơn một chút nhưng bù lại bằng tuổi thọ.
Nếu vẫn treo đúng chỗ cũ, nghĩ lại một lượt vì sao tấm cũ hỏng. Tường sau lưng có ẩm không, có nước hắt vào không, có kê sát mép chậu rửa không. Thay gương mới mà giữ nguyên nguyên nhân thì vài năm nữa lại đúng chuyện đó.
Gương nứt và gương bỏ đi: phần an toàn
Gương đã nứt thì coi như hỏng dứt điểm, không có cách nào an toàn để tiếp tục treo. Kính nứt giữ nguyên trên tường có thể rời ra bất cứ lúc nào, và mảnh gương rơi từ độ cao ngang người là chuyện gây thương tích thật.
Hạ xuống thì dán băng dính chéo kín mặt gương trước để giữ mảnh, đeo găng dày, và có hai người nếu tấm lớn. Tấm thật lớn hoặc gắn cố định vào tường thì gọi thợ, đừng tự gỡ.
Bỏ đi thì bọc kín bằng bìa hoặc chăn cũ, dán băng kín các cạnh, và ghi mấy chữ "kính vỡ" bên ngoài. Người thu gom rác không nhìn thấy bên trong gói, và mảnh kính lòi ra khỏi bao là tai nạn của người khác chứ không phải của mình nữa.
Lời đồn quanh chuyện gương hỏng
Quanh chuyện gương mờ, gương ố cũng có vài cách nói mang màu điềm gở, tương tự như chuyện gương vỡ. Đây là quan niệm dân gian, mỗi vùng kể một kiểu và không có cách nào kiểm chứng.
Cái đáng nói là mặt ngược lại: có người vì ngại bỏ gương hỏng nên để nguyên một tấm đã nứt trên tường nhiều tháng. Cái đó thì có hại thật và hại ngay. Nếu trong nhà có người coi trọng nếp cũ thì hạ xuống gọn gàng, bọc kín rồi bỏ — đó là cách xử lý vừa an toàn vừa không làm ai khó chịu.
Ba điều gọn lại
Một. Chạm ngón tay vào vết để biết vết nằm ở mặt trước hay ở lớp tráng phía sau. Mặt trước thì lau được; lớp tráng thì không.
Hai. Lớp tráng hỏng không phục hồi được bằng mẹo tại nhà. Quyết định thật sự là sống chung hay thay — và thay thì phải xử luôn nguyên nhân gây ẩm, không thì vài năm lại như cũ.
Ba. Gương nứt là hỏng dứt điểm, hạ xuống sớm. Dán băng chéo giữ mảnh, bọc kín khi bỏ và ghi chữ cảnh báo bên ngoài gói.