Đồ treo trong nhà: treo vào đâu, chịu được bao nhiêu, và kiểm bao lâu một lần
Trong nhà có nhiều thứ được treo hơn người ta nghĩ: chuông gió, chuông cửa, mành, chuỗi treo, giỏ cây, đèn thả, đồ trang trí theo mùa. Tất cả đều dựa vào cùng một thứ — một điểm bám trên tường hoặc trần. Và gần như mọi vụ rơi đều bắt nguồn từ chỗ đó chứ không phải từ bản thân món đồ. Bài này nói về phần điểm treo.
Câu hỏi đầu tiên: treo vào cái gì
Trước khi bàn tới móc, vít hay dây, phải trả lời một câu: vật liệu ở chỗ bạn định khoan là gì. Ba loại phổ biến trong nhà ở Việt Nam cho ba cách xử lý hoàn toàn khác nhau, và dùng nhầm là nguyên nhân số một của chuyện rơi.
Cách kiểm nhanh tại chỗ: gõ vào tường. Tiếng đặc và chắc thì thường là gạch hoặc bê tông; tiếng rỗng và vang thì thường là thạch cao hoặc vách ngăn nhẹ. Đây là phép thử thô nhưng loại được phần lớn nhầm lẫn.
Tường gạch đặc và bê tông
Đây là loại chịu tải tốt nhất. Dùng vít nở phù hợp với loại tường và với khối lượng — nở nhựa cho tải nhẹ và vừa, loại chuyên dụng hơn cho tải nặng.
Ba điều đáng nhớ: khoan đúng đường kính mũi theo loại nở đang dùng, vì lỗ rộng hơn thì nở không bám; thổi sạch bụi trong lỗ trước khi đóng nở — bụi làm giảm độ bám đáng kể; và với tường gạch lỗ thì khả năng chịu tải thấp hơn gạch đặc rõ rệt, nên đừng cho rằng cứ là gạch thì như nhau.
Tường thạch cao
Đây là loại gây rơi nhiều nhất, vì nhìn bề ngoài không khác tường gạch. Bản thân tấm thạch cao gần như không chịu được tải treo.
Hai cách đúng: bắt vào khung xương kim loại bên trong — đây là cách chắc nhất, và cần dò vị trí khung trước; hoặc dùng loại nở chuyên cho tấm mỏng, nhưng vẫn phải giới hạn khối lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đừng bao giờ đóng đinh thường vào thạch cao rồi treo vật có trọng lượng. Nó giữ được vài tuần rồi một hôm bung ra, kéo theo một mảng tấm.
Trần: chỗ khó nhất
Treo lên trần khác treo lên tường ở một điểm căn bản: toàn bộ trọng lượng kéo thẳng xuống theo phương rút, đúng hướng yếu nhất của phần lớn loại nở.
Trần bê tông thì dùng được nở chuyên dụng cho trần. Trần thạch cao thả thì không treo được gì có trọng lượng — khung thả chỉ đỡ chính tấm trần. Phải xuyên qua để bắt vào kết cấu thật bên trên, và đây là việc nên để thợ làm.
Với đèn thả, quạt trần và mọi thứ nặng treo trên đầu người, đừng tự làm nếu không chắc. Đây là nhóm mà hậu quả khi rơi là nghiêm trọng.
Cân nặng và khoảng dư
Nguyên tắc thực dụng của người làm nghề: chọn điểm treo chịu được gấp nhiều lần khối lượng món đồ, chứ đừng chọn vừa khít.
Lý do không phải thừa: tải treo không tĩnh. Gió làm chuông gió lắc, trẻ con kéo, người đi qua va phải, và mỗi lần như vậy lực tác động lên điểm bám lớn hơn trọng lượng tĩnh nhiều lần. Một chiếc móc "vừa đủ" cho vật đứng yên sẽ không đủ cho vật bị giật.
Hãy cân món đồ trước khi mua móc, và nếu nhà sản xuất có ghi giới hạn tải cho móc thì đọc nó.
Mắt xích yếu nhất thường không phải cái bạn nghĩ
Trong một hệ treo có bốn mắt xích: điểm bám trên tường, móc hoặc vít, dây, và chỗ nối dây vào món đồ. Hệ đứt ở mắt yếu nhất, và mắt yếu nhất thường là dây.
Dây dù, cước và dây vải mục dần dưới tia cực tím — ngoài hiên nắng gắt thì một hai năm là giòn. Dây kim loại bền hơn nhưng gỉ ở chỗ nối, nhất là nhà gần biển.
Chỗ nối dây vào món đồ cũng đáng nhìn: nhiều món treo có một khoen nhỏ gắn bằng keo hoặc bằng ren nông, và đó là chỗ bung trước cả khi dây đứt.
Lịch kiểm
Không cần phức tạp: vài tháng một lần, đi một vòng và kéo nhẹ mọi thứ đang treo. Mất năm phút cho cả nhà.
Dấu hiệu cần xử lý ngay: dây đã cứng, xơ, hoặc bạc phếch ở đoạn phơi nắng nhiều nhất; móc hơi lung lay; vết nứt nhỏ toả ra từ lỗ vít trên tường; món treo nghiêng đi so với trước.
Với đồ treo ngoài trời thì tăng nhịp kiểm, nhất là sau mùa mưa bão. Và nếu nhà ở khu vực hay có bão thì trước mùa nên hạ hẳn đồ treo ngoài hiên xuống.
Chỗ không nên treo
- Ngay trên chỗ ngủ — giường, nôi, ghế nằm. Đây là nguyên tắc an toàn đơn giản và cũng trùng với một quan niệm quen thuộc về việc không nằm dưới vật nặng.
- Trên lối đi ở tầm đầu người. Chắc chắn sẽ bị va, chỉ là sớm hay muộn.
- Ngay trên bàn ăn hoặc bếp nấu nếu là đồ dễ rơi vụn hoặc bám dầu.
- Nơi trẻ nhỏ với tới được dây. Trẻ kéo dây là tình huống rất hay xảy ra và là lúc lực giật lớn nhất.
- Sát cửa ra vào phía trong nếu cửa mở mạnh có thể quật vào.
Khi nhà đi thuê hoặc không được khoan
Có mấy cách treo không cần khoan: móc dán chịu tải, thanh treo giữa hai mặt tường bằng lực ép, giá đứng có móc, hoặc treo vào thanh rèm sẵn có nếu thanh đó chịu được.
Với móc dán, ba điều quyết định nó có giữ được không: bề mặt phải sạch và khô hẳn trước khi dán; tường sơn bột hoặc tường vôi thì lớp sơn bong theo móc; và luôn dùng dưới mức tải ghi trên bao bì, vì con số đó thường đo trong điều kiện lý tưởng.
Đơn giản nhất là hạ hẳn ý định treo và chuyển sang đồ để bàn hoặc để kệ. Với nhà thuê thì đây thường là lựa chọn ít phiền nhất.
Tóm lại
Xác định vật liệu tường trước khi chọn móc — gõ nghe tiếng là đủ để tách tường đặc với tường rỗng. Thạch cao phải bắt vào khung xương hoặc dùng nở chuyên dụng, không đóng đinh thường. Trần thì khó nhất và nên để thợ, nhất là với đồ treo trên đầu người.
Chọn điểm treo dư tải nhiều lần vì tải treo không tĩnh, kiểm dây vài tháng một lần vì đó là mắt xích yếu nhất, và đừng treo gì phía trên chỗ ngủ.